Financiën

Ten opzichte van de Voorjaarsnota 2026 zijn de lasten € 19,96 mln. hoger. De baten zijn € 31,85 mln. hoger. De toevoegingen aan de reserves zijn € 5,65 mln. lager en de onttrekkingen aan de reserves zijn € 10,55 mln. lager. De verschillen worden hieronder toegelicht. Als de mutatie een relatie heeft met een ander programma dan wordt dit aangegeven in de voorlaatste kolom. In de financiële toelichting staat vermeld om welke programma's dit gaat.

Tabel 2.2.2 Begrotingsmutaties Verstedelijking
(bedragen x € 1.000)

Mutaties met een effect op de Begroting
1. Wonen: Realisatiestimulans en budgetoverheveling
Vanuit de Realisatiestimulans verwachten we  hogere baten (€ 2,28 mln.). Dit is gebaseerd op de verwachte start bouw van circa 325 woningen (7.000 euro per woning).
De wet Versterking regie Volkshuisvesting is pas ingegaan op 1 juli 2026., waardoor de uitgaven in de eerste helft van dit jaar beperkt waren. Verdere uitvoering vindt plaats in het volgende jaar. Via een hogere toevoeging aan de reserve Budgetoverhevelingen nemen we daarom een deel van het budget (€ 0,24 mln.) mee naar 2027.
(Zie ook Hoofdstuk Financiën )

2. Leges Omgevingswet
De verwachte baten uit leges Omgevingswet zijn lager (€ 1,33 mln.). Dit wordt veroorzaakt door een vertraging in de aanvragen van grotere (bouw)projecten als gevolg van de stikstofproblematiek, netcongestie en stijgende bouwkosten. Dit is een landelijke trend.

3. Gemeentelijke funderingsopgave
We ramen de lasten voor funderingsonderzoek in 2026 af (€ 0,30 mln.) door een tekort aan projecten als gevolg van beperkte beschikbaarheid aan technisch en vakbekwaam personeel.

4. Beweegbare bruggen
Het budget voor beweegbare bruggen is ontoereikend in 2026. Dit wordt enerzijds veroorzaakt, doordat in het contract een stelpost zit (€ 0,46 mln.) waar de leverancier zonder toestemming van de gemeente voor spoedklussen (bedrijfszekerheid en veiligheid) buiten het regulier onderhoud het werk direct kan uitvoeren. Hiervan wordt een groot deel dit jaar uitgevoerd, wat leidt tot hogere lasten (€ 0,12 mln.). Daarnaast is de indexatie 11,7% (op het totaal budget) hoger dan de indexatie van 2,1% die is doorgevoerd bij de begroting. Hierdoor zijn de lasten hoger (€ 0,13 mln.). Per saldo ontstaat een overschrijding van € 0,25 mln.

5. Actualisatie wegen en nutswerkzaamheden
Dankzij incidentele baten voor glasvezel en meer aanvragen stijgen de opbrengsten (€ 0,23 mln.). Daartegenover staat een toename van de daaraan gerelateerde lasten (€ 0,09 mln.).   

6. Verlaging dijk- en polderlasten wegen
Vanwege de overdracht van de wegen van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) aan de gemeente Zaanstad betalen we minder polderlasten aan HHNK (€ 0,10 mln.). Er volgt een voorstel in 2027 om deze middelen structureel aan het onderhoud van wegen toe te voegen, maar voor dit jaar kan het budget verlaagd worden.

7. Walstroomvoorzieningen
Voorzichtigheidshalve waren alleen de lasten van de walstroom opgenomen in de begroting en nog niet de baten. Op basis van de realisatie op dit moment en een prognose voor de laatste maanden van dit jaar worden de baten nu alsnog geraamd (€ 0,20 mln.). Op grond van de prognose zijn er ook hogere lasten (€ 0,10 mln.).

8. Tegemoetkoming aannemers conflict Midden Oosten
Er zijn verschillende opdrachten verstrekt voor werken in de openbare ruimte, vóórdat het conflict in het Midden Oosten begon (28 februari). Enkele van deze werken waren nog in uitvoering tijdens het conflict. Het conflict heeft (vanaf 1 mei) geleid tot aanzienlijke, onvoorziene en kostenverhogende omstandigheden. Hierdoor mogen de aannemers zicht beroepen op artikel 47 van de Uniforme Administratieve Voorwaarden. Dit artikel stelt dat de aannemer recht heeft op een hogere vergoeding dan de overeengekomen prijzen. Vijf tot zes projecten komen in aanmerking voor verrekening. Een eerste raming leidt tot een aanvullende vergoeding. Dit leidt tot hogere lasten (€ 0,25 mln.). Dit betreft een totale aanneemsom van € 10,3 mln. en een totale omzet na 1 mei van € 2,3 mln.

9. Toerekening capaciteit
Via de kostenverdeling zijn de apparaatslasten en -baten verdeeld. De financiële ontwikkelingen binnen deze opgave zijn per saldo beperkt. Bij Wijkbeheer en Onderhoud wordt extra ingehuurd, maar de kosten daarvan worden volledig gedekt. Ook bij Strategie en Beleid is extra inhuur nodig vanwege vacatures en werkdruk, waarbij dekking wordt gevonden binnen bestaande budgetten, projectbijdragen en vacatureruimte.
Een meer generieke toelichting is opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering.

10. Overige kleine begrotingsbijstellingen
Het restant (per saldo € 0,34 mln. voordelig) wordt verklaard door diverse relatief kleine begrotingsbijstellingen.

Mutaties met saldo neutraal effect op de Begroting   
A. Actualisatie uitbreidingsinvesteringen 26.2
De uitbreidingsinvesteringen die gedekt worden uit het Investeringsfonds zijn geactualiseerd. Van een aantal blijkt dat ze om diverse redenen zijn vertraagd. Dit betekent dat er minder onttrokken hoeft te worden aan het Investeringsfonds. Aan de andere kant hoeven we ook minder te storten in de reserve Afschrijvingslasten. De middelen blijven zo beschikbaar in het Investeringsfonds. Het gaat om onderstaande investeringen:

• IHP - Inverdan school (€ 3,00 mln.)
• Sportpark Hoornseveld (€ 1,70 mln.)
• Brug Zijkanaal H (€ 1,00 mln.)
• Bereikbaarheidsdeal Guisweg (€ 0,97 mln.)
• Verbindingsweg Dorpsstraat (€ 0,82 mln.)

In het programma Kansengelijkheid is nog opgenomen:

• Kreekrijk THV (€ 0,84 mln.)

Zie voor een meer gedetailleerde toelichting de bijlage Investeringen in deze Narap.

B. Uitvoeringsplan Pact Zaandam Oost
Met deze mutatie wordt de begroting op basis van het Uitvoeringsplan Pact Zaandam Oost 2026-2029 geactualiseerd. Tegenover de hogere lasten (€ 0,54 mln.) staan ook hogere (subsidie)baten Regiodeal I en II, Kansrijke Wijken I en II en Preventie met Gezag II (0,54 mln.).

C. Actualisatie vastgoed/stadhuis
We verachten hogere onderhoudslasten (€ 0,06 mln.) en tijdelijk beheer (€ 0,06 mln.). Daarnaast vallen de baten uit erfpachtcanons, huurinkomsten, extra SPUK-bijdragen en grondverkopen per saldo hoger uit (€ 0,42 mln.).
(Zie ook programma Samen werken aan Zaanstad voor wat betreft de klimaatbeheersingsinstallatie van het stadhuis)

D. Actualisatie bestedingsplan Biodiversiteit en Vergroening
Vanuit het coalitieakkoord 2022 zijn voor de jaren 2023 tot en met 2026 middelen beschikbaar gesteld voor Biodiversiteit en Vergroening (vier jaar lang € 1,00 mln.). Het bestedingsplan wordt nu geactualiseerd. Het restantbedrag (€ 0,29 mln.) wordt in een bestemmingsreserve gestort, waaruit de uitgaven worden gedekt.
(Zie ook programma Duurzaamheid )

E. Actualisatie Nationaal Isolatieprogramma (NIP)
Door lagere instroom in het 'Doe Het Zelf'-traject is een deel van het verstrekte voorschot door de uitvoerende partij terugbetaald. Daardoor is de inzet op het NIP geactualiseerd en verlaagd. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,23 mln.). Daartegenover staan ook lagere subsidiebaten (€ 0,23 mln.).

F. Begrotingswijziging MPG 26.2 jaarschijf 2026
Dit betreft de financiële verwerking van het MPG 26.2 in de jaarschijf 2026. Deze begrotingswijziging hoort onlosmakelijk bij de wijziging van het MPG 26.2 in de Begroting 2027-2030.

G. Bereikbaarheid infra groot OV knooppunten P+R strategie
Voor het uitvoeren van het P+R onderzoek en de strategie voor Zaanse P+R terreinen is door de Provincie Noord-Holland een subsidie toegekend, die nog niet in de begroting was geraamd. Dit leidt tot hogere baten (€ 0,06 mln.). Daartegenover staan ook hogere lasten (€ 0,06 mln.). Dit komt voort uit het samenwerkingsverband en BO ZaanCorridor, waarvoor de P+R onderzoeken voor Alkmaar-Heerhugowaard en de BUCH gemeenten al zijn afgerond. Ook voor Zaanstad is dit noodzakelijk en inmiddels urgent om verder te kunnen met de gebiedsontwikkelingen rond de stations en de ambitie rond de OV-knooppuntontwikkeling vanuit de Omgevingsvisie en het Zaans Mobiliteitsplan (ZMP). De onderlinge samenhang, het huidige gebruik en hoe Zaanstad dit op lange termijn ziet, worden hierin meegenomen.

H. Bijdrage provincie Noord-Holland voor uitvoering van woningbouw
De Provincie Noord-Holland levert een bijdrage in de kosten voor de uitvoering van woningbouw in de gemeente Zaanstad. Het betreft 30% co-financiering voor de kosten van externe inhuur, ingezet voor diverse gebiedsontwikkelingen. Zowel de lasten (€ 0,35 mln.) als de baten (€ 0,35 mln.) waren nog niet geraamd in de begroting.

I. Hoofdinfra Kogerveldwijk
Voor de kosten van het schetsontwerp van het Investeringsplan Baljon binnen het project Hoofdinfrastructuur Kogerveldwijk wordt een bijdrage ontvangen van de Vervoerregio Amsterdam (VRA). Zowel de lasten (€ 0,05 mln.) als de baten (€ 0,05 mln.) waren nog niet geraamd in de begroting.

J. Hoogspanning
We actualiseren het project Hoogspanning. Dit leidt tot hogere lasten (€ 0,20 mln.). Daartegenover staan hogere subsidiebaten van het Rijk (€ 0,17 mln.). Het restant (€ 0,03 mln.) wordt gedekt door een hogere onttrekking aan de reserve Hoogspanning, omdat deze lasten niet subsidiabel zijn.

K. Mutatie Gemeentelijk Adviesbureau Funderingen (GAF)
Van het Ministerie BZK zijn hogere baten (€ 1,08 mln.) ontvangen voor de Nationale Aanpak Funderingen (NAF). Deze middelen zijn toegevoegd aan de nieuwe reserve Nationale aanpak Funderingen. Daarnaast is de begroting voor het project Verbeteren kwaliteit woningvoorraad gelijk getrokken met de begrote onttrekking aan het Investeringsfonds. Ook worden er vier sloop-/nieuwbouwwoningen (Betaalbare Koopwoningen Zaanstad, BKZ) binnen het Volkshuisvestingsfonds-model (VHF) verwacht dit jaar. Voorlopig vinden er naast de vier BKZ-woningen alleen maar renovatieprojecten plaats binnen het project VHF-1 (onderdeel particuliere woningen). Daarmee is geen sprake van inhuren van BKZ-diensten. Dit leidt tot lagere lasten (€ 1,14 mln.). Het restant (€ 0,06 mln.) wordt onttrokken aan de reserve Gemeentelijk Adviesbureau Funderingen (GAF).

L.  Verbouwing Prins Bernhardplein 112
De brandweerkazerne aan het Prins Bernhardplein 112 wordt op dit moment verbouwd. De verbouwingskosten vallen hoger uit (€ 0,19 mln.). Daartegenover staat een hogere doorbelasting aan de Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland en de GGD Zaanstreek-Waterland. Dit leidt tot hogere baten (€ 0,19 mln.).

M. Versnellen woningbouw
Het bestedingsplan voor het project Versnellen woningbouw is geactualiseerd. De ontwikkeling van woningbouw ondervindt steeds meer hinder. Onder meer de stikstofproblematiek en de netcongestie hebben invloed op het verkrijgen van omgevingsvergunningen.
De volgende aanpassingen zijn doorgevoerd:

• Verlaging budget Hemmes (€ 1,10 mln., vervalt voor 2026)
• Verlaging budget Oostzijderpark (€ 0,50 mln., vervalt voor 2026)
• Verlaging budget locatie Poelenburg (€ 0,40 mln., vervalt voor 2026 mede vanwege het verkrijgen van rijkssubsidies voor dit gebied)
• Verlaging budget IKEA-terrein (€ 0,25 mln., vervalt voor 2026)
• Verlaging budget Zuidervaart (€ 0,10 mln., vervalt voor 2026)
• Verhoging budget voor onderzoek van de Samenwerkingsovereenkomst RAAZ (Regiostudie Afvalwater Amsterdam-Zaanstreek) op de locatie Poelenburg (€ 0,05 mln.)
• Verhoging budget voor de aanpak Zaandam Oost (€  0,13 mln.)

Tegenover de lagere lasten staat een lagere onttrekking aan de reserve Versnellen woningbouw (€ 2,17 mln.).

N. Volkshuisvestingsfonds (VHF)
Vanuit het deelproject Inponden (VHF-3) ontvangt Parteon subsidie voor het inponden van woningen. Het gaat naar verwachting om 28 woningen, waarvoor dit jaar hogere subsidiebaten worden ontvangen (€ 0,89 mln.). Daartegenover staan ook hogere lasten (€ 0,89 mln.).
De lasten voor het programmamanagement van VHF-3 worden voor dit jaar begroot (€ 0,03 mln.). Daartegenover staan ook hogere baten (€ 0,03 mln.).
Voor het programmabureau van de Pact-organisatie ontstaan hogere lasten (€ 0,08 mln.) voor de uitvoering van maatregelen die zijn voortgekomen uit het ontwerponderzoek binnen de Regiodeal ZaanIJ, wat versneld is uitgevoerd. Ook hiertegenover staan hogere baten (€ 0,08 mln.).
Voor het project Verduurzaming (VHF-1) ontstaan hogere lasten (€ 0,02 mln.) voor een inkoopadviseur ten behoeve van de door te lopen aanbestedingsprocedure voor een verduurzamingsorganisatie. Daartegenover staan ook hogere baten (€ 0,02 mln.).

O. Woningbouwimpuls
Er vindt een actualisatie (verlaging) plaats van de uitgaven voor de Woningbouwimpuls (WBI, € 0,55 mln.). Hierdoor wordt ook minder onttrokken aan de reserve Transformatiefonds (€ 0,55 mln.). Dit betreft de volgende onderbestedingen:

• Openbare ruimte (€ 0,09 mln.)
• Coördinatie bedrijven (€ 0,15 mln.)
• CO2-reductie (€ 0,05 mln., netcongestie)
• Mobiliteit (€ 0,05 mln.)
• Onderzoekskosten MER bij gebiedsontwikkeling Midden (€ 0,07 mln., schuift deels door naar 2027)
• Mobiliteit WBI (€ 0,10 mln.), vanwege alternatieve dekking Vervoersregio Amsterdam)
• Communicatiekosten gebiedsontwikkeling Centrum (€ 0,04 mln.)

P. Buitensport
Medio 2025 is het nieuwe model voor het beheer van de buitensport ingevoerd. Zaanstad is  verantwoordelijk voor de investeringen, het onderhoud en de renovatie van de buitensportaccommodaties (met uitzondering van de verenigingsgebouwen). Er wordt gewerkt aan een volledig overzicht van sportvreemd onderhoud. Het onderhoud aan de accommodaties en sportvreemde werkzaamheden blijven dit jaar achter en schuiven door naar de komende jaren. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,50 mln.). De onttrekking aan de reserve Afschrijvingslasten is daardoor ook lager (€ 0,50 mln.)
(Zie ook programma Gezondheid )

Q. Meicirculaire Gemeentefonds
In deze mutatie wordt de meicirculaire Gemeentefonds voor de opgave Verstedelijking verwerkt (€ 1,01 mln.). De raad is hierover geïnformeerd via een afzonderlijke raadsinformatiebrief (zaaknummer 10359801).
(Zie ook Hoofdstuk Financiën )

R. Woonwagens: Uitbreiding standplaatsen
De uitbreiding van het aantal standplaatsen in Krommenie start later (najaar 2026). Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,14 mln.). Daartegenover staat ook een lagere onttrekking aan de reserve (€ 0,14 mln.).

S. Verkoop kadegronden bedrijventerrein HoogTij aan Port of Amsterdam (PoA)
Zaanstad verkoopt grond, die nu in erfpacht is uitgegeven, aan Port of Amsterdam. In overeenstemming met het raadsbesluit (zaaknummer 2337300) worden deze middelen ingezet voor het afboeken van de boekwaarden van deze grond bij Zaanstad en de aankoop van aandelen (tot 50% belang). Vervolgens wordt de overwaarde als een kapitaalstorting gedaan naar de RON Achtersluispolder BV (verbonden partij) voor het voeren van actief grondbeleid binnen het Noordzeekanaalgebied (NZKG). Omdat de verwachting is dat niet alle kosten al dit jaar worden gemaakt, is er een nieuwe bestemmingsreserve Actief grondbeleid Noordzeekanaalgebied (NZKG) gevormd, waar de overwaarde aan toegevoegd gaat worden. Indien alsnog kosten worden gemaakt in 2026, wordt de toevoeging aan de nieuwe reserve ook lager.
(Zie ook programma Economie, Kunst en Cultuur )

Bovenstaand overzicht toont de mutaties op het programma Verstedelijking per begrotingswijziging. De toelichting op de begrotingswijzigingen en het effect over de programma's heen is ook te vinden in de bijlage 'Begrotingswijzigingen' van de Narap 2026 op financiën.zaanstad.nl .