Financiën

Ten opzichte van de Voorjaarsnota 2026 zijn de lasten € 3,87 mln. hoger. De baten zijn € 11,70 mln. hoger. De toevoegingen aan de reserves zijn € 0,73 mln. hoger en de onttrekkingen aan de reserves zijn € 3,71 mln. hoger. De verschillen worden hieronder toegelicht. Als de mutatie een relatie heeft met een ander programma dan wordt dit aangegeven in de voorlaatste kolom. In de financiële toelichting staat vermeld om welke programma's dit gaat.   

 Tabel 2.1.2 Begrotingsmutaties Kansengelijkheid
(bedragen x € 1.000)

Mutaties met een effect op de Begroting
1. Ontwikkelingen BUIG
Het aantal inwoners dat een Participatiewet-uitkering nodig heeft, stijgt licht. Toch is het uitkeringenbestand in Zaanstad vergeleken met andere gemeenten laag. Daarom heeft Zaanstad per saldo een financieel voordeel op het BUIG-budget ten opzichte van de begroting (€ 4,41 mln.). Het is aannemelijk dat de Zaanse aanpak om alle uitkeringsgerechtigden te spreken, hierop nog steeds effect heeft.
De uitkeringslasten stijgen door de lichte toename van het aantal uitkeringen en daarnaast door indexering (€ 3,20 mln.). Ook verwachten wij hogere lasten (€ 0,40 mln.), omdat wij meer loonkostensubsidies betalen. Tot slot is extra geld apart gezet voor het geval inwoners terugvorderingen niet betalen. Dit leidt tot hogere lasten (€ 0,30 mln.).
Daartegenover staat dat de rijksbijdrage BUIG hoger uitvalt dan begroot. Dit leidt tot hogere baten (€ 7,67 mln.). Een reden hiervoor is dat de landelijke banenafspraak niet is gehaald, waardoor meer mensen afhankelijk zijn van een uitkering. Maar de belangrijkste oorzaak is dat het Rijk het budget heeft geïndexeerd. Ook de baten uit de rijksbijdrage loonkostensubsidies zijn hoger (€ 0,31 mln.). Dit komt door een combinatie van een grotere inzet van loonkostensubsidies en door indexatie van lonen en prijzen. Tot slot zijn de baten uit terugvordering hoger, omdat wij meer terugvorderingen daadwerkelijk hebben kunnen innen (€ 0,33 mln.).

2. Opvang ontheemden Oekraïne
Vanwege de sluiting van de locatie Saendenborch op 31 oktober ontvangen wij lagere baten van het Rijk (€ 0,59 mln.). Daartegenover staan ook lagere lasten. Ook zien we lagere lasten voor de overige locaties (€ 0,79 mln.). Per saldo voegen wij daarom minder toe aan de reserve Opvang ontheemden Oekraïne.
Daarnaast verwacht wij uit te komen met de rijksbijdrage voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne. In lijn met de besluitvorming in 2025 en 2026 behouden wij deze middelen voor Zaanstad en storten deze, in tegenstelling tot het verzoek van het Rijk, niet terug. Mede om toekomstige tekorten in de Zaanse begroting te kunnen dekken, laten we een deel van het saldo van de reserve Opvang ontheemden Oekraïne vrijvallen ten gunste van de algemene middelen (€ 4,60 mln.).

3. Ontwikkelingen Armoede
Op het product Armoede ontstaan per saldo lagere lasten (€ 1,24 mln.). Dit heeft een aantal oorzaken:
Van het Rijk zijn middelen ontvangen voor de uitvoering van de wet Tijdelijke regeling alleenverdienersproblematiek. De doelgroep en de uitvoeringslasten zijn vooralsnog beperkt gebleken, waardoor niet alle middelen nodig zijn voor de uitvoering van deze wet (€ 0,38 mln.).
Daarnaast is het aantal inwoners dat gebruik maakt van de collectieve zorgverzekering lager dan begroot. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,32 mln.) Ook op het aantal verstrekkingen van bijzondere bijstand zien we een lagere besteding dan geraamd (€ 0,36 mln.), evenals op de overige armoedemaatregelen (€ 0,18 mln.).
Tegenover de lagere lasten ontstaan ook lagere baten (€ 0,24 mln.), omdat we minder aflossingen hebben ontvangen voor leningen voor verhuis- en inrichtingskosten. Dit komt omdat wij ook minder leningen hebben verstrekt.   

4. Ontwikkelingen Participatie
Vanuit het Europees Sociaal Fonds zijn subsidies ontvangen. Dit leidt tot hogere baten (€ 1,15 mln.). Het Zaanse deel daarvan (€ 0,53 mln.) wordt toegevoegd aan de reserve Actief Bestand. Het restant betalen we door aan de deelnemende gemeenten. Dat leidt tot hogere lasten (€ 0,62 mln.).
Het regionale budget voor sociale infrastructuur voegen wij toe aan de reserve Sociale infrastructuur (€ 0,44 mln.).
Tot slot hadden wij van het Rijk extra structurele middelen ontvangen voor passende ondersteuning naar werk voor uitkeringsgerechtigden. Dit is voor mensen die meer ondersteuning nodig hebben om te kunnen werken dan de hulp die nu al wordt geboden. Wij konden de wijzigingen daarvoor niet volledig in dit jaar uitvoeren. Daarnaast hebben wij tijdelijke extra middelen ontvangen voor de overgang naar de invoering van forfaitaire loonkostensubsidie beschut werk. Hiervoor maken wij dit jaar geen extra kosten. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,43 mln.).

5. Onderwijshuisvesting
Dit betreft enerzijds een bijstelling van het budget en anderzijds een overheveling van middelen naar 2027.
Budgetoverhevelingen (€ 0,39 mln.)
In 2026 was rekening gehouden met af te boeken boekwaarden van scholen in Wijkuitvoeringsplan Wormerveer. Volgens het IHP 26.2 is het definitief ontwerp pas eind 2027 gereed. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,19 mln.). Via een hogere toevoeging aan de reserve Budgetoverhevelingen (€ 0,19 mln.) worden de middelen meegenomen naar 2027.
Een aantal in 2026 geplande haalbaarheidsonderzoeken schuift door naar 2027. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,20 mln.). Via een hogere toevoeging aan de reserve Budgetoverhevelingen (€ 0,20 mln.) worden de middelen meegenomen naar 2027.
(Zie ook Hoofdstuk Financiën )

Bijstelling budget (0,14 mln.
Er is een aanvraag ingediend voor 2 lokalen tijdelijke huisvesting voor 2 jaar bij De Horizon. De totale kosten voor plaatsing, verwijdering en huur van de tijdelijke lokalen zijn geraamd op € 0,25 mln. Voor 2026 gaat het om € 0,06 mln. aan hogere lasten, die via deze mutatie in de begroting worden geraamd.
De onroerendezaakbelasting voor onderwijshuisvesting leidt tot lagere lasten (€ 0,20 mln.), omdat de realisatie van de beoogde nieuwbouw van scholen is vertraagd door onder meer de stikstofproblematiek en bezwaarprocedures.

6. Doelgroepenvervoer
Leerlingenvervoer
Op het leerlingenvervoer worden lagere lasten verwacht (€ 0,25 mln.) door een dalende trend in het gebruik daarvan. Dit is deels het gevolg van een striktere toepassing van de verordening leerlingenvervoer. Daarnaast zien we ook een positieve ontwikkeling in de zelfredzaamheid van ouders.

Aanvullend openbaar vervoer
Ook op het Aanvullend openbaar vervoer (AOV) worden lagere lasten verwacht (€ 0,10 mln.). Ook hier is sprake van een strikter toezicht op het juiste gebruik ervan. Daarnaast zijn de medische ritten overgegaan naar de daarvoor bestemde voorzieningen, zoals het ziekenvervoer. Hierdoor is het aantal AOV-ritten afgenomen.

7. Winterkouderegeling (WKR) Saendenborch
Zaanstad heeft de verplichting om tijdens de winterkou tijdelijke nachtopvang te bieden aan mensen die zelf geen eigen onderdak hebben. Reguliere opvanglocaties voor de WKR waren niet beschikbaar en daarom is de opvang tijdelijk ondergebracht in Saendenborch. Na het vertrek van de vluchtelingen uit Oekraïne was daar ruimte vrijgekomen. De vergoeding voor de vluchtelingen uit Oekraïne valt weg. Dit leidt tot lagere baten (€ 0,17 mln.).

8. Onderwijskansenbeleid (OKB) en peuterspelen
Peuterspelen
In Zaanstad willen we dat alle peuters, ook zonder een VVE-indicatie (Vroeg- en Voorschoolse Educatie) kunnen deelnemen aan peuterspelen. Daarom subsidiëren we peuterspelen vanuit OKB voor niet-werkende ouders voor maximaal twee dagdelen. Steeds meer ouders werken en maken gebruik van de reguliere kinderopvang. Hierdoor daalt het aantal kinderen bij peuterspelen. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,10 mln.).

Onderwijskansenbeleid (OKB)
Voor het uitvoeren van Onderwijskansenbeleid (OKB) ontvangt Zaanstad een specifieke uitkering (SPUK OKB) van het Rijk. Vanuit deze SPUK worden de lasten van VVE betaald. Er is sprake van een stijging van de lasten (€ 3,70 mln.), doordat er meer gebruik wordt gemaakt van VVE en de loonkosten voor kinderopvang en onderwijs stijgen door indexatie. Daarnaast is er extra geïnvesteerd in passende VVE, de overgang van basisonderwijs naar voortgezet onderwijs door inzet van brugfunctionarissen, de verlengde leertijd, de internationale schakelklas en nieuwkomersonderwijs. Tegenover de hogere lasten staan ook hogere baten (€ 3,70 mln.) uit de SPUK OKB.

9. Toerekening capaciteit
Via de kostenverdeling zijn de apparaatslasten en -baten verdeeld.
Binnen de gemeente vinden enkele capaciteitsverschuivingen plaats. Voor de ondersteuning van gedupeerden van de kinderopvangtoeslagaffaire worden minder kosten gemaakt door vacatures, wat gepaard gaat met een lagere rijksbijdrage. Daartegenover staat extra inzet voor schoolaanwezigheid en de uitvoering van het armoedebeleid, waardoor bestaande subsidies en budgetten worden ingezet. Ook is meer inhuur nodig voor kennis en beleid, welke grotendeels worden gedekt door vacatureruimte en bestaande middelen. Tot slot wordt minder capaciteit ingezet op het onderwijsachterstandenbeleid, waardoor budget terugvloeit naar het OKB.
Een nadere en meer generieke toelichting is opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering.

Mutaties met saldo neutraal effect op de Begroting
A. Uitvoeringsplan Pact Zaandam Oost
Op grond van het Uitvoeringsplan Pact Zaandam Oost 2026-2029 is de begroting geactualiseerd. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,75 mln.). Tegenover de lagere lasten staan ook lagere baten (€ 0,75 mln.) uit de subsidies Regiodeal I en II, Kansrijke Wijken I en II en Preventie met Gezag II.

B. Aanpak basisvaardigheden
Gemeente Zaanstad voert de administratie voor de budgetten van de aanpak basisvaardigheden. Op grond van de prognose van de regio worden de lasten lager (€ 0,60 mln.). Hiertegenover staat een lagere onttrekking aan de reserve Laaggeletterdheid (€ 0,60 mln.).

C. Actualisatie Uitbreidingsinvesteringen 26.2
De uitbreidingsinvesteringen die gedekt worden uit het Investeringsfonds zijn geactualiseerd. Van een aantal blijkt dat ze om diverse redenen zijn vertraagd. Dit betekent dat er minder onttrokken hoeft te worden aan het Investeringsfonds. Aan de andere kant hoeven we ook minder te storten in de reserve Afschrijvingslasten. De middelen blijven zo beschikbaar in het Investeringsfonds. Het gaat om onderstaande investeringen:

• Kreekrijk THV (€ 0,84 mln.)

In het programma Kansengelijkheid zijn nog opgenomen:

• IHP - Inverdan school (€ 3,00 mln.)
• Sportpark Hoornseveld (€ 1,70 mln.)
• Brug Zijkanaal H (€ 1,00 mln.)
• Bereikbaarheidsdeal Guisweg (€ 0,97 mln.)
• Verbindingsweg Dorpsstraat (€ 0,82 mln.)

Zie voor een meer gedetailleerde toelichting de bijlage Investeringen in deze Narap.

D. Arbeidsmarktregio
Gemeente Zaanstad voert de administratie en levert het programmateam voor de arbeidsmarktregio. De arbeidsmarktregio heeft besluiten genomen over nieuwe plannen en bijstellingen. De arbeidsmarkt trekt hiervoor personeel aan, wat leidt tot hogere lasten (€ 0,17 mln.). Ook zijn er hogere lasten (€ 0,62 mln.) voor het inkopen van diensten. Tegenover de hogere lasten staan een hogere onttrekking aan de reserve Arbeidsmarktregio (€ 0,50 mln.) en hogere baten uit provinciale en Europese subsidies (€ 0,30 mln.).

E. Arbeidsmigranten
De uitgaven voor de aanpak van arbeidsmigranten zijn aangepast aan de beschikbare hoeveelheid middelen. Daartegenover staat een verrekening met de reserve Arbeidsmarktregio en de subsidie Kansrijke Wijk.

F. Bijstandsbesluit Zelfstandigen (BBZ)
De capaciteit voor de afhandeling van de aanvragen voor BBZ is tijdelijk uitgebreid. Het aantal aanvragen groeit en de aanvragen zijn ook ingewikkelder geworden. Dit leidt tot hogere lasten (€ 0,07 mln.). Daartegenover staan ook hogere baten (€ 0,07 mln.) uit het participatiebudget.

G. Maatschappelijke initiatieven
De lasten voor Veerkracht vallen lager uit (€ 0,04 mln.). Het budget was incidenteel beschikbaar gesteld door het ministerie SZW in 2026. De middelen zijn bedoeld voor het versterken van veerkracht en (digitale) weerbaarheid om sociale stabiliteit te bevorderen. Vanwege capaciteitsgebrek vindt de uitvoering in 2027 plaats. Via een hogere toevoeging aan de reserve Budgetoverhevelingen (€ 0,04 mln.) worden de middelen meegenomen naar 2027.
(Zie ook Hoofdstuk Financiën )

H. Gebiedsregisseurs
Voor de uitvoering van de pilot Gebiedsregisseurs (€ 0,14 mln.) is voor dit jaar dekking gevonden binnen de opgaven Kansengelijkheid (€ 0,03 mln.), Verstedelijking (€ 0,05 mln.), Duurzaamheid (€ 0,01 mln.), Gezondheid (€ 0,01 mln.), Veiligheid (€ 0,03 mln.) en Hoofdstuk Financiën (€ 0,01 mln.).

I. Groei toestroom jongeren
Op het gebied van onderwijs, werk en zorg worden jongeren ondersteund. De toestroom van jongeren is gegroeid, waardoor we de capaciteit hebben uitgebreid. Dit leidt tot hogere lasten (€ 0,32 mln.). Hiertegenover staan ook hogere baten uit het participatiebudget.

J. Leefbaarheid en veiligheid opvang asielzoekers
Van het Rijk zijn middelen ontvangen voor lokale maatregelen voor de aanpak van overlast door asielzoekers. Gemeenten bepalen zelf welke maatregelen het beste aansluiten bij de lokale situatie, bijvoorbeeld door inzet van buitengewoon opsporingsambtenaren (boa's), bodycams, extra cameratoezicht of het organiseren van extra (sport)activiteiten. De middelen zijn nog niet besteed, wat leidt tot lagere lasten (€ 0,40 mln.). De komende jaren willen we meer aandacht besteden aan de leefbaarheid en veiligheid rondom de opvanglocaties. Daarom worden de middelen via een hogere toevoeging aan de reserve Budgetoverhevelingen (€ 0,40 mln.) meegenomen naar 2027.
(Zie ook Hoofdstuk Financiën )   

K. Leerplicht
De capaciteit voor de naleving van de leerplicht is uitgebreid. Er is sprake van een groei van het aantal leerplichtigen en een toename van het aantal verzuimmeldingen. Dit komt onder meer door het schoolgericht werken (aan de scholen zijn leerplichtambtenaren verbonden), scholen beter melden en door de aanpak schoolaanwezigheid. Bij leerplichtige jongeren is sprake van meer complexere problematieken. Tegenover de hogere lasten (€ 0,26 mln.) staan ook hogere baten uit het participatiebudget (€ 0,26 mln.).

L. Noodopvang asielzoekers
De begroting voor de noodopvang van asielzoekers is geactualiseerd. In de praktijk is minder behoefte aan capaciteit dan was begroot. Dit leidt tot lagere lasten (€ 0,31 mln.). Daartegenover staan ook lagere baten vanuit het COA (€ 0,31 mln.)
Daarnaast is in opdracht van het Centraal orgaan voor de Opvang van Asielzoekers (COA) een bushalte gerealiseerd. De kosten daarvan dekken we uit een subsidie van de Vervoersregio Amsterdam.

M. Ontwikkelingen Inburgering
Bij de uitvoering van de Inburgeringswet is een groei van de werkzaamheden zichtbaar. Daarom, en ook door ziekteverzuim, wordt tijdelijke capaciteit ingehuurd. Dit leidt tot hogere lasten (€ 0,20 mln.), welke worden betaald uit het budget voor Inburgering (€ 0,20 mln.). Daarnaast is het budget voor inkopen van onderwijs en trajecten geactualiseerd. Dit leidt tot hogere lasten (€ 0,18 mln.). Daartegenover staan ook hogere baten uit de specifieke uitkering Inburgering (€ 0,18 mln.).

N. Participatiewet in Balans
De Participatiewet schrijft toepassing van de menselijke maat en het evenredigheidsbeginsel voor. Dit vraagt om grondiger dossieronderzoek, meer klantcontact en een stevigere juridische onderbouwing. Hiervoor is de capaciteit uitgebreid. Tegenover de hogere lasten (€ 0,16 mln.) staan ook hogere baten uit het participatiebudget (€ 0,16 mln.).

O. Problematische schulden
We geven uitvoering aan de landelijk bestuurlijke afspraken 'basisdienstverlening schuldhulpverlening'. Via de meicirculaire zijn hiervoor middelen ontvangen van het Rijk. Het doel hiervan is dat meer mensen met schulden eerdere en nog betere schuldhulpverlening ontvangen en dat gemeenten in dat kader de dienstverlening gelijktrekken. Zaanstad heeft een deel van deze afspraken dit jaar al in uitvoering. Een ander deel van deze afspraken vergt een langer (landelijk) implementatietraject in 2027. Hierdoor ontstaan lagere lasten (€ 0,18 mln.). Via een hogere toevoeging aan de reserve Budgetoverhevelingen (€ 0,18 mln.) nemen we deze middelen mee naar 2027.
(Zie ook Hoofdstuk Financiën )

P. Project schoolaanwezigheid
Voor het project Schoolaanwezigheid wordt capaciteit ingehuurd. Dit leidt tot hogere lasten (€0,16 mln.). Daartegenover staan hogere baten (€ 0,16 mln.) uit de subsidie Vervroegd School Verlaten (VSV) en de SPUK OKB.

Q. Meicirculaire Gemeentefonds
In deze mutatie wordt de meicirculaire Gemeentefonds voor de opgave Kansengelijkheid verwerkt (€ 1,65 mln.). De raad is hierover geïnformeerd via een afzonderlijke raadsinformatiebrief (zaaknummer 10359801).
(Zie ook Hoofdstuk Financiën )

R. Septembercirculaire Gemeentefonds
In deze mutatie wordt de septembercirculaire Gemeentefonds voor de opgave Kansengelijkheid verwerkt (€ 0,19 mln.). De raad is hierover geïnformeerd via een afzonderlijke raadsinformatiebrief (zaaknummer 10711683).
(Zie ook Hoofdstuk Financiën )

Bovenstaand overzicht toont de mutaties op het programma Kansengelijkheid per begrotingswijziging. De toelichting op de begrotingswijzigingen en het effect over de programma's heen is ook te vinden in de bijlage 'Begrotingswijzigingen' van de Narap 2026 op financiën.zaanstad.nl .